Svjetski dan srca je ustanovljen 2000. godine, sa ciljem da informiše ljude širom svijeta da su bolesti srca i krvnih sudova vodeći uzrok smrti.
Svake godine u svijetu 17,9 miliona ljudi umre od posledica bolesti srca i krvnih sudova, a procjenjuje se da će do 2030. godine taj broj porasti na 23 miliona.
Svjetska federacija za srce upozorava da najmanje 85% prijevremenih smrtnih ishoda može da se spriječi kontrolom glavnih faktora rizika (pušenje, nepravilna ishrana i fizička neaktivnost).
Ove godine Svjetski dan srca, 29. septembar, obilježava se pod sloganom: „Svim srcem za zdravo srce”.
Živimo u vremenu pandemije COVID-19 koja je opteretila zdravstvene sisteme, zdravstvene radnike i podigla nivo individualne odgovornosti za sopstveno zdravlje i zdravlje cjelokupnog društva. Tok pandemije je još uvek nepredvidiv, zbog čega je briga o stanju našeg srca trenutno važnija nego ikada.
Zato ove godine, 29. septembra, kampanja povodom obilježavanja Svetskog dana srca ističe značaj bolesti srca i krvnih sudova, koje su vodeći uzrok smrti u svijetu. COVID-19 naročito ugrožava srčane bolesnike i stavlja ih pod dvostruki rizik.
S jedne strane, srčani bolesnici su već narušenog zdravlja, a ako se inficiraju virusom SARS-CoV-2, rizik da razviju težu kliničku sliku COVID-19 je veći.
Ljudi koji imaju srčanu slabost su mnogo osetljiviji na infekciju COVID-19 i razvoj komplikacija. Srčana slabost je ozbiljno zdravstveno stanje, kada oslabljeni srčani mišić ne snabdijeva tijelo dovoljnom količinom krvi.
Simptomi i znaci srčane slabosti su: otežano disanje, umor i otok potkolenica. Od srčane slabosti u svijetu boluje 26 miliona ljudi. Srčana slabost je najčešći uzrok hospitalizacija u svijetu.
Od pet srčanih bolesnika, jedan će razviti srčanu slabost.
Najznačajniji faktori rizika za nastanak kardiovaskularnih bolesti
Većina kardiovaskularnih bolesti je uzrokovana faktorima rizika koji se mogu kontrolisati, liječiti ili modifikovati, kao što su: visok krvni pritisak, visok nivo holesterola, prekomjerna uhranjenost/gojaznost, upotreba duvana, fizička neaktivnost i šećerna bolest. Međutim, postoje i neki faktori rizika koji ne mogu da se kontrolišu.
Među najznačajnije faktore rizika, koji su odgovorni za smrtnost od kardiovaskularnih bolesti , ubrajaju se:
povišen krvni pritisak (kome se pripisuje 13% smrtnih slučajeva na globalnom nivou),
upotreba duvana (9%),
povišen nivo šećera u krvi (6%),
fizička neaktivnost (6%),
i prekomerna telesna masa i gojaznost (5%).
Promjenjivi faktori rizika
Hipertenzija (povišen krvni pritisak)
hipertenzija je vodeći uzrok kardiovaskularnih bolesti (KVB) širom svijeta, a visok krvni pritisak se naziva „tihim ubicom”, jer često nije praćen znacima upozorenja ili simptomima, pa mnogi ljudi i ne znaju da ga imaju.
Na globalnom nivou, skoro milijardu ljudi ima visok krvni pritisak (hipertenziju), od kojih dvije trećine živi u zemljama u razvoju.
Hipertenzija je jedan od najvažnijih uzroka prijevremene smrti širom svijeta, a ono što zabrinjava je činjenica da se procjenjuje da će 1,56 milijardi ljudi živeti sa hipertenzijom u 2025. godini.
Sve navedeno upućuje na važnost redovnog mjerenja krvnog pritiska.
Upotreba duvana
Procenjuje se da je pušenje uzrok nastanka skoro 10% svih bolesti srca i krvnih sudova. Pušači imaju dvostruko do trostruko viši rizik za pojavu srčanog i moždanog udara u poređenju sa nepušačima.
Rizik je veći ukoliko je osoba počela da puši pre 16. godine života, raste sa godinama i viši je kod žena pušača nego kod muškaraca pušača. U roku od dvije godine od prestanka pušenja, rizik od ishemijskih bolesti srca se znatno smanjuje, a u roku od 15 godina od prestanka pušenja rizik od kardiovaskularnih oboljenja se izjednačuje sa rizikom koji postoji kod nepušača.
U svijetu ima milijardu svakodnevnih pušača duvana.
Izloženost pasivnom pušenju prouzrokuje smrt 600.000 ljudi svake godine, a od tog broja 28% su djeca.
Povišen nivo šećera u krvi – šećerna bolest
Rizik od kardiovaskularnih bolesti je od dva do tri puta veći kod osoba sa tipom 1 ili tipom 2 šećerne bolesti, a rizik je veći kod osoba ženskog pola. Kardiovaskularni rizik raste
sa povišenim nivoom vrednosti šećera u krvi, a prognoza kardiovaskularnih bolesti kod osoba sa šećernom bolešću je lošija.
Fizička neaktivnost
Osoba je nedovoljno fizički aktivna kada manje od pet puta nedeljno upražnjava polučasovnu fizičku aktivnost umjerenog intenziteta ili je manje od tri puta nedeljno intenzivno aktivna kraće od 20 minuta. Nedovoljna fizička aktivnost je četvrti vodeći faktor rizika umiranja. Ljudi koji su nedovoljno fizički aktivni imaju 20 do 30% veći rizik od svih uzroka smrti u odnosu na one koji su fizički aktivni najmanje 30 minuta veći broj dana u toku nedelje.
Nepravilna ishrana
Utvrđena je povezanost visokog unosa zasićenih masti, transmasti i soli, kao i nizak unos voća, povrća i ribe sa rizikom za nastanak kardiovaskularnih bolesti. Smatra se da je nedovoljan unos voća i povrća odgovoran za nastanak 20% svih bolesti srca i krvnih sudova. Prekomjerna tjelesna masa i gojaznost u dečjem uzrastu povećavaju rizik za nastanak srčanog i moždanog udara prije 65. godine života za tri do pet puta.
Pravilna ishrana može da doprinese održavanju poželjne telesne mase, poželjnog lipidnog profila i nivoa krvnog pritiska.
Faktori rizika na koje ne možemo da utičemo (nepromenljivi faktori rizika)
Pored promjenjivih faktora rizika, postoje i faktori rizika koji ne mogu da se mijenjaju. Međutim, osobe iz ovih rizičnih grupa bi trebalo da redovnije kontrolišu svoje zdravlje.
Godine starosti
Kardiovaskularne bolesti postaje sve češća pojava u starijem životnom dobu. Kako čovjek stari, srce prolazi kroz postepene fiziološke promjene, čak i u odsustvu bolesti. Srčani mišić sa starenjem ne može u potpunosti da se opusti između dve kontrakcije, što ima za rezultat da komore postaju krute i rade manje efikasno.
Ove fiziološke promene nastale sa procesom starenja mogu da doprinesu dodatnim komplikacijama i problemima pri liječenju kardiovaskularnih bolesti.
SAVJETI DA SAČUVATE SVOJE SRCE
– Budite mudri u izboru hrane i pića
- Smanjite slatke napitke i voćne sokove – izaberite vodu ili nezaslađene sokove.
- Zamjenite slatkiše i slatke poslastice svježim voćem kao zdravom alternativom.
- Pojedite pet porcija voća i povrća (otprilike po nekoliko dnevno) – mogu biti sveže, smrznute,
konzervirane ili sušene.
- Konzumirajte određenu količinu alkohola u skladu sa preporučenim smjernicama.
- Ograničite prerađenu i prženu hranu, koja često sadrži velike količine soli, šećera i zasićenih i
transmasti.
- Pravite kod kuće zdrave obroke.
– Budite fizički aktivni
- Budite fizički aktivni najmanje 30 minuta svakodnevno sedam dana u nedelji.
- Prošetajte do posla ili do prodavnice.
- Koristite stepenice umesto lifta.
- Uključite se u neki sport ili ples.
- Bavite se fizičkom aktivnošću na poslu (pauzu iskoristite za lagane vježbe istezanja ili kratku
šetnju).
- Ako putujete autobusom, siđite dvije stanice ranije.
- Na posao idite biciklom, ako je to moguće.
- Bavite se fizičkom aktivnošću dok gledate televiziju (čučnjevi, vožnja sobnog bicikla, vježbanje
na steperu).
- Što više slobodnog vremena provodite u prirodi, fizički aktivno (šetnja, rad u bašti, vožnja
bicikla ili rolera).
– Recite „ne” pušenju
- To je najbolja stvar koju možete da uradite za poboljšanje zdravlja vašeg srca.
- U roku od dvije godine od prestanka pušenja, rizik od koronarne bolesti srca se značajno
smanjuje.
- Poslije 15 godina nakon prestanka pušenja, rizik od bolesti srca i krvnih sudova vraća se na rizik
nepušača.
- Prestankom pušenja, poboljšaćete svoje zdravlje i zdravlje vaših najbližih.
- Ako imate problema sa prestankom pušenja, potražite stručni savjet.
