Josip Broz Tito je preminuo 4. maja 1980. godine, u 15.05, u Kliničkom centru u LJubljani, tri dana pred svoj 88. rođendan.
Tito je u januaru primljen u bolnicu zbog problema sa cirkulacijom, a prije smrti mu je amputirana noga. Od sredine februara bio je u vještačkoj komi.
Vijest o Titovoj smrti Jugoslovenima je saopštio spiker Televizije Beograd Miodrag Zdravković.
Dan poslije kovčeg sa Titovim posmrtnim ostacima stigao je Plavim vozom iz LJubljane, preko Zagreba, u Beograd. Tri dana kasnije, na sahranu je došlo 700.000 ljudi. Prisutno je bilo 209 državnih delegacija iz 128 zemalja svijeta. Bio je to najposjećeniji pogreb nekog državnika u 20. vijeku.
Posljednju poštu osnivaču Pokreta nesvrstanih odali su 31 predsjednik države, 22 premijera, četiri kralja, šest prinčeva i 11 predsjednika nacionalnih parlamenata. Iz Hladnim ratom podijeljenog svijeta, u Beograd su doputovali državnici iz oba tabora.
Na sahrani su bili i premijer Velike Britanije Margaret Tačer, potpredsjednik SAD Volter Mondejl, Indira Gandi, Hosni Mubarak, Sadam Husein, Leonid Brežnjev, Nikolaj Čaušesku, švedski kralj Karl 16 Gustav…
Josip Broz Tito rođen je u Kumrovcu u tadašnjoj Austrougarskoj 7. maja 1892. godine. Titov rođendan slavljen je 25. maja kao „Dan mladosti“, kada je širom bivše Jugoslavije nošena štafeta u njegovu čast.
Po izbijanju Drugog svjetskog rata, Tito je postao vođa Partizanskog pokreta otpora, a nakon njegovog završetka lider Jugoslavije u kojoj je uspostavljen novi društveno-politički poredak.
Josip Broz Tito bio je predsjednik Vlade od 29. novembra 1945. godine, a poslije 1953. predsjednik Saveznog izvršnog veća i predsjednik Republike. Kada su godinu dana kasnije te dvije funkcije razdvojene, ostao je do kraja života predsjednik Republike, a od 1974. godine i predsjednik Predsedništva SFRJ.
Tito je imao čin maršala Jugoslavije i položaj vrhovnog komandanta Jugoslovenske narodne armije. Jedan je od osnivača Pokreta nesvrstanih, čiji je jedno vrijeme bio i generalni sekretar.
Istoričari još sagledavaju njegovu vladavinu, neki ocenjuju da je bio značajana ličnost, suprotstavio se Hitleru i Staljinu i ostao živ, a ipak na kraju bio neuspešan državnik.
Broz, po zanimanju mašin-bravar, kao lider Komunističke partije 1941. pokreće oružani ustanak. Iz rata izlazi sa činom maršala, kao legendarni vođa anitfašističkog pokreta.
Na čuvenim izborima sa ćoravom kutijom ukida monarhiju i višestranački sistem. Za predsednika države biran je sedam puta, a poslednji put 1974. doživotno. Kult ličnosti građen je decenijama.
Titova smrt označava početak kraja SFRJ, a u godinama pred raspad zemlje, počele su kritike i distanciranja od njegovog lika i djela.
U okolnostima tranzicije i ekomske krize ljudi se sećaju Titove vladine kao doba velikog blagostanja. Ipak, ne treba zaboraviti da se Brozov režim brutalno obračunavao sa ideološkim i političkim protivnicima. Broj žrtava nije tačno utvrđen, a najnovija istraživanja pokazuju da je stradalo 50 000 ljudi.
Prpa: Nema realne slike o Titu
O Brozovom periodu danas nemamo realnu sliku jer se taj deo istorije posmatra sa druge ideološke pozicije, smatra istoričarka Branka Prpa.
Ona navodi da ne postoji čak ni ozbiljna istraživačka biografija života Josipa Broza.
„Imamo segmenitirana istraživanja pojedinih razdoblja i fenomena. Ali u svakom slučaju ne možemo da kažemo da imamo ozbiljan istoriografski rezultat kada je u pitanju druga polovina 20. veka. Ne zato što istoričari nisu imali tu vrstu odnosa bona fide prema tom periodu nego zato što im nisu bila dostupna dokumenta“, kaže ona.
„Ali deceniju već možemo bez ikakvih problema i da dođemo do dokumenata pomoću kojih možemo da u istoriografskom smilsu pokušamo da kažemo šta se zaista dogodilo”, objašnjava Prpa.
Prema mnogim viđenjima, s Titovom smrću su krenuli dezintegracioni procesi u SFRJ, a u godinama pred raspad zemlje, počele su kritike i distanciranja od njegovog lika i dela.
Optuživan je za stradanja političkih neistomišljenika tokom svoje dugogodišnje vladavine, ali i za vođenje ekonomske politike zasnovane na uzimanju kredita kako bi se održavalo blagostanje, što je, tvrdi se, proizvelo veliki spoljni dug i potonju ekonomsku krizu u SFRJ.
Javile su se i brojne teorije zavere koje su nastojale da razotkriju pozadinu ogromne Titove moći i ugleda u zemlji i svetu. Tako se tvrdilo da je pravi Tito zamenjen dvojnikom, da je sahranjen bez ideoloških obeležja zato što je bio mason, da zapravo i nije sahranjen tamo gde mu se grob nalazi, u Kući cveća na Dedinju.
Ali trideset godina posle Titove smrti i 20 godina nakon početka krvavog brodoloma Titove Jugoslavije, sećanja na visok životni standard, uređenost i bezbednost u toj zemlji veoma su jaka, naročito u okolnostima tranzicije i dugogodišnje opšte krize, lik predsednika SFRJ je ponovo u žiži, a Kuća cveća je u poslednjih 10 godina sve popularnija destinacija za turiste iz sveta i regiona.
Prema rečima kustosa Muzeja istorije Jugoslavije Moma Cvijovića, Kuću cveća u Beogradu je od osamdesetih godina posetilo više od 20 miliona ljudi, onoliko koliko je otprilike Jugoslavija imala stanovnika u vreme Josipa Broza.
