foto ilustracija
Naučni rad o Trgovskoj gori na kojoj je planirano skladište radioaktivnog otpada objavljen je u međunarodnom naučnom časopisu “Održivost”.
Rad, koji analizira perpspektive ekološke pravde, objavljen je pod naslovom “Ekološka nepravda u sporu oko lokacije prekograničnog radioaktivnog otpada: Implikacije po društvenu održivost u pograničnim zajednicama BiH”, objavio je Univerzitet u Banjaluci.
Ovo novo istraživanje u centar analize postavlja stanovnike zajednica koje se nalaze izvan države u kojoj se formalno donose odluke o planiranom objektu.
Sa tvrdnjom da nije pravedno planirati skladište radioaktivnog otpada u blizini granice sa BiH saglasilo se 82,3 odsto ispitanika.
Formalno pravo stanovnika pograničnih lokalnih zajednica u BiH da učestvuju u odlučivanju podržava 83,9 odsto ispitanika, a isti procenat smatra da njihovi stavovi treba da budu uzeti u obzir bez obzira na granicu.
Istovremeno, 80,2 odsto ocjenjuje proces izbora lokacije kao netransparentan i isključujući za potencijalno pogođene zajednice.
To je jedno od prvih sistematskih empirijskih istraživanja, usmjerenih na percepcije stanovništva lokalnih zajednica koje se smatraju potencijalno pogođenim planiranim dugoročnim skladištem niskog i srednje radioaktivnog otpada.
Autori su Velibor Lalić sa Fakulteta bezbjednosnih nauka Univerziteta u Banjaluci, Armin Kržalić sa Fakulteta za kriminalistiku, kriminologiju i sigurnosne studije Univerziteta u Sarajevu, Vladimir M. Cvetković sa Fakulteta bezbednosti Univerziteta u Beogradu i Tehničkog univerziteta u Leobenu, Milan Lipovac sa Fakulteta bezbednosti Univerziteta u Beogradu i Mario Crnković iz organizacije “Grin tim” iz Novog Grada.
Posebnost rada ogleda se u istraživanju dimenzije slučaja Trgovske gore koja je do sada bila nedovoljno zastupljena u naučnoj literaturi.
Na Trgovskoj gori planirano je da se pravi nuklearno skladište na lokaciji Čerkezovac u Hrvatskoj u neposrednoj blizini rijeke Une, prirodne granice Hrvatske i Republike Srpske, odnosno BiH.
Autori su istraživanje zasnovali na raspodjeli potencijalnih rizika i koristi, učešću i mogućnosti uticaja na odlučivanje, te institucionalnom uvažavanju interesa i položaja potencijalno pogođenih zajednica.
Rezultati pokazuju jasno izražene percepcije nepravde u sve tri analizirane dimenzije ekološke pravde.
Naučni značaj rada prevazilazi lokalni kontekst slučaja Trgovska gora i povezuje ga sa širom raspravom o ekološkoj pravdi, upravljanju prekograničnim rizicima, učešću javnosti i legitimnosti procesa odlučivanja.
Specifičnost slučaja ogleda se u tome što se formalna nadležnost za donošenje odluka nalazi u jednoj državi, dok se dio geografski bliskih zajednica koje mogu biti pogođene nalazi u drugoj i izvan njenog administrativnog sistema.
Upravo tu perspektivu autori izdvajaju kao jedan od ključnih teorijskih doprinosa istraživanja, jer otvara pitanje kako se principi pravičnosti, učešća i institucionalnog priznanja primjenjuju kada se prostor formalnog odlučivanja i prostor mogućih posljedica ne poklapaju.
Na osnovu dobijenih rezultata, autori ukazuju na značaj transparentnog prekograničnog učešća, dostupnosti kriterijuma za izbor lokacije, nezavisne naučne provjere, kontinuiranog praćenja stanja životne sredine i zdravlja, te smislenog uključivanja potencijalno pogođenih lokalnih zajednica i organizacija civilnog društva.
Na ovaj način slučaj Trgovske gore dobija jasnije mjesto u međunarodnoj naučnoj raspravi o prekograničnoj ekološkoj pravdi, učešću javnosti, institucionalnom priznanju i društvenoj održivosti.
