Međunarodni dan starijih osoba, 1.10. - PLIVAzdravlje

Međunarodni dan starijih osoba proglasila je Glavna Skupština Ujedinjenih naroda 14. decembra 1990. rezolucijom 45/106, da bi se naglasila važnost osiguravanja životne sredine koja se može prilagoditi potrebama i sposobnostima stanovnika treće dobi.

Proglašenjem međunarodnog dana starijih osoba želi se podstaknuti  da države starijim članovima osiguraju zadovoljenje njihovih potreba i omoguće im učestvovanje u društvu u skladu s njihovim fizičkim i intelektualnim sposobnostima. Međunarodni dan starijih osoba obilježava se od 1991. svake godine 01. oktobra.

Slogan Svjetske zdravstvene organizacije i UN-a “Stariji ljudi kao nova snaga za razvoj” upućuje na osiguranje aktivnog zdravog starenja.

Bake i djedovi: Deset načina kako imati bolji odnos s unucima

Dekada zdravog starenja 2020-2030.

Na 73. Skupštini Svjetske zdravstvene organizacije održanoj 3. augusta 2020. godine, proglašena je „Dekada zdravog starenja 2020-2030“, kao poziv svim državama svijeta o značaju desetogodišnjeg perioda za poduzimanje zajedničkih akcija zbog unapređenja života starijih ljudi, njihovih porodica i zajednica u kojima žive. Konkretne akcije određene su prioritetima o zdravom starenju, kako bi se ukazalo na njihovu važnost jer je potrebno: povezati sve ljude svijeta izgradnjom zajedničke platforme za inovacije; planirati akcije koje kreiraju nove politike za duži život; prikupljati globalne podatke i promovirati istraživanja o potrebama starijih osoba; organizirati dugotrajnu zdravstvenu i socijalnu zaštitu prema potrebama starijih osoba; osigurati ljudske resurse za provođenje integrisane brige za starije osobe; pokrenuti globalnu kampanju protiv „dobizma“ i promjene razmišljanja i djelovanja o godinama i starenju; podržati ekonomska ulaganja i bolje razumijevanje zdravog starenja; razvijati globalnu mrežu prijateljskih gradova o zdravom starenju.

 

Svjetska zdravstvena organizacija posebno ističe važnost odnosa prema starenju i osobama starije dobi jer se izraz „dobizam“ (engl. Ageism) razvio s negativnim značenjem. Vizija Evropske politike za dobrobit i zdravlje 2020. godine temelji se na razvoju društvenih i ekonomskih promjena izgradnjom prijateljske okoline (engl. Age-friendly) u kojoj je starenje „prilika“, a nije „teret“ za društvo. Svaka osoba bi trebala imati priliku živjeti zdrav i dug život, što zavisi od više faktora (individualnih, socijalnih, faktora sredine i dr.) i njihovoj interakciji.

Starost nije bolest, starost je proces i svaki čovjek ide ka starosti svojim rođenjem.

BUZ - 01.10. Međunarodni dan starijih osoba

Osobe treće životne dobi – borba za preživljavanje

Prema podacima iz Strategije socijalne uključenosti  Republike Srpske , broj starijih osoba u Republici Srpskoj se povećava iz godine u godinu. Konstantno povećanje udjela starijih u ukupnoj populaciji stanovništva dovodi do procesa starenja društva koje je u Republici Srpskoj poprimilo alarmantne oblike.

Prema Popisu stanovništva iz 2013. godine broj lica preko 65 godina u BiH je bio 501.196 ili 14.2%, a u Republici Srpskoj je bio 200.389 ili 17% što ih je dovelo u red najstarijih evropskih društava.

Sve veći broj starijih osoba zahtijeva veći angažman društva u njihovom zbrinjavanju. U tom smislu Republika Srpska je još 2011. godine pristupila izradi politike u kojima su definisani strateški pravci razvoja sistema društvene podrške starijima na principima Madridskog akcionog plana za starenje iz 2002. godine.

Prema podacima Fonda PIO ukupan broj korisnika prava na penziju sa 31.12.2019. godine je bio 267.479 263.952 korisnika (3.527 više nego u 2018. godini), dok je broj osiguranika bilo 315.887 (za 8.485 više nego u 2018. godini). Od ukupnog broja penzionera, 154.548 su korisnici starosne penzije, 74.775 su korisnici porodične, 37.900 su korisnici invalidske penzije, dok je po ostalim pravima bilo 256 korisnika.

Iz podataka Fonda PIO može se zaključiti da najveći broj starijih osoba su korisnici nekih od prava u sistemu penziono-invalidskog osiguranja.

Starije osobe preko 65 godina starosti, koje nisu korisnici prava iz Zakona o penziono-invalidskom osiguranju, a nalaze se u stanju socijalne potrebe, upućene su na korištenje veoma restriktivnih prava iz socijalne zaštite kojih je na kraju 2018. godine bilo 30.931 ili 23% od ukupnog broja punoljetnih korisnika u Republici Srpskoj.

Prema podacima Republičkog zavoda za statistiku, posljednjih godina je došlo do naglog uvećanja broja korisnika domova za starija lica. Dok je na kraju 2014. godine u institucionalnom smještanu bilo 1.291 starije lice, na kraju 2018. godine taj broj se povećao na 2.304.85 Međutim, značajan broj starijih lica se ne mogu smjestiti u dom jer nemaju

dovoljno sredstava za takvu uslugu u privatnom aranžmanu, a za pomoć države ne ispunjavaju veoma restriktivne kriterijume prema Zakonu o socijalnoj zaštiti, tako da

određeni broj starijih osoba ostaje kući pod povremenim nadzorom socijalnih službi i uz minimalnu državnu podršku.

Novčana davanja starijim licima su veoma niska. Samo mali broj starijih lica imaju primanja koja im garantuju materijalnu sigurnost. Daleko veći broj je onih koji su u riziku od siromaštva.

Siromaštvom su najviše pogođene starija lica korisnici najniže samostalne penzije čiji iznosi od 201.82 KM do 322,97 KM ne mogu zadovoljiti osnovne potrebe za stanovanjem, prehranom, odjevanjem i liječenjem.

U još težoj situaciji su starija lica koja nisu korisnici prava iz penziono-invalidskog osiguranja.

Starija lica korisnici prava iz Zakona o socijalnoj zaštiti moraju ispunjavati veoma restriktivne uslove kako bi dobili novčana primanja, a koja su ekstremno niska.

Veoma težak položaj starijih lica upotpunjuje manjak porodične i međugeneracijske solidarnosti. Iako je društvo Republike Srpske u mnogome zadržalo tradicionalne porodične vrijednosti, te se olako ne odriče obaveze zbrinjavanja svojih starijih članova, ipak su u zadnje vrijeme na sceni sveprisutniji procesi koji ukazuju na napuštanje tradicijskih vrijednosti u ovoj oblasti.

Aktuelna situacija sa pandemijom virusa COVID 19 dodatno komplikuje položaj starijih lica u društvu. Uticaj virusa na njihovo zdravstveno stanje i posljedice koje izaziva stavlja starije osobe pred posebne životne izazove, a restrikcije koje su im nametnule vlasti stavile su ih u posebno težak životni položaj. Ograničavanje socijalnih kontakata, sprečavanje izlazaka, uvođenje posebnih režima izlaska u javnost vodi socijalnoj getoizaciji starijih što će izazvati nesagledive posljedice na njihov ukupan položaj u društvu.

 Međunarodni dan starijih osoba: Crveni križ u službi treće mladosti –  Crveni križ FBiH

 Starenje populacije i novi izazovi koji prate demografske promjene

 

U 21. vijeku zdravlje određuju brojni društveni trendovi ali istovremeno zdravlje utiče na iste. Privreda se globalizuje, sve više ljudi živi i radi u gradovima, obrazac porodice se menja, a tehnologija ubrzano razvija. Starenje stanovništva predstavlja jednu od najvećih društvenih transformacija. Ubrzo će svijet imati više starih ljudi nego djece i veoma starih osoba će biti više nego ikada ranije.

Starenje stanovništva danas predstavlja jedan od najvećih uspjeha čovečanstva, ali i jedan od javno zdravstvenih izazova, jer su stare osobe pod većim rizikom od oboljevanja od hroničnih nezaraznih bolesti, pa često imaju i više zdravstvenih problema istovremeno.

 

 

Svijet

  • Procjenjuje se da će se procenat starih osoba preko 60 godina skoro udvostručiti u periodu između 2000. i 2050. godine. Očekuje se da apsolutni broj ljudi starosti 60 i više godina poraste sa 605 miliona na dvije milijarde u istom periodu, dok će se broj osoba starijih 80 i više godina biti skoro četiri puta veći do 2050. godine i iznosiće 395 miliona.
  • Broj osoba starijih od 65 godina premašiće broj dece mlađe od 5 godina u narednih pet godina, a do 2050. godine i broj dece mlađe od 14 godina.
  • Danas većina starih osoba živi u ekonomski slabo razvijenim i nerazvijenim zemljama, i oni će činiti 80% populacije do 2050. godine.

 

Evropa

 

  • Više od 160 miliona ljudi je starosti preko 60 godina.
  • Predviđa se da će se očekivani životni vijek u EU produžiti za 8,5 godina kod muškaraca i 6,9 kod žena,
  • Prosječna starost muškaraca će se produžiti sa 76 godina u 2008. godini na 84,5 godina, a kod žena sa 82,1 godina na 89 godina do 2060. godine.
  • Očekuje se utrostručenje broja osoba starosti preko 80 godina sa 22 miliona u 2008. godini na 61 milion u 2060. godini.

 

 Danas se obeležava Međunarodni dan starih - Sandžak Haber - Sandžačke  Internet Novine

Novi izazovi koji prate demografske promjene

 

  • Očekuje se u budućnosti povećana zastupljenost starih, hronično oboljelih i funkcionalno zavisnih osoba. Naime, stare osobe najčešće oboljevaju od hroničnih nezaraznih bolesti, kao što su bolesti srca i krvnih sudova, rak i šećerna bolest. Osim toga, stare osobe često imaju više zdravstvenih problema istovremeno.
  • Takođe, broj osoba koji živi sa invaliditetom je u porastu zbog starenja stanovništva. Naime, skoro 65% svih osoba sa poremećajima vida su uzrasta 50 i više godina. Ova starosna grupa čini oko 20% svetske populacije.
  • Na globalnom nivou, mnoge stare osobe su pod rizikom od različitih oblika lošeg i nehumanog odnosa prema njima. Skoro 4–6% populacije starih u razvijenim zemljama iskusilo je neki oblik maltretiranja kod kuće. Nasilno ponašanje u institucijama uključuje primenu fizičke sile, lišavanje dostojanstva starih (na primjer ostavljajući ih u neurednoj odeći) i namjerno neobezbjeđivanje neophodne njege (razvoj dekubitusa, na primjer). Loše postupanje sa starim osobama može dovesti do ozbiljnih fizičkih povreda i dugoročnih psiholoških posljedica.
  • Rizik od demencije naglo raste sa povećanjem godina starosti. Procjenjuje se da 25–30% osoba uzrasta 85 ili više godina ima određeni stepen smanjenja kognitivnih funkcija.
  • Mnogi veoma stari ljudi gube sposobnost da samostalno žive zbog ograničene pokretljivosti, psihološke ili moralne slabosti ili drugih fizičkih problema. Mnogima je potreban neki oblik dugoročne njege, što uključuje njegu u staračkom domu, gerontodomaćice, pomoć u kući, brigu lokalne zajednice i duži boravak u bolnici.
  • U kriznim situacijama stari su posebno osetljivi. Naime, oni često ne mogu da pobjegnu ili da putuju na dugim relacijama i mogu biti ostavljeni i prepušteni sami sebi.