(IZVOR: KURIR)

Pandemija nije ništa novo. Tragove pustoši koje je ostavljala za sobom moguće je pratiti kroz cijelu istoriju, a u vrijeme kada se svijet suočava sa pandemijom jednog novog virusa - korone, podsjetimo se onih koje su u minulim vijekovima odnijele najviše ljudskih života.

Ovo je deset najsmrtonosnijih u istoriji:

Atinska kuga, 430. p. n. e. - od 75. do 100 hiljada umrlih


Grčki istoričar Tukidid prvi je pisao o epidemijama. On je bio jedan od oboljelih, ali preživjelih Atinjana. Atinska kuga usvojen je naziv za epidemiju zarazne bolesti koja je izbila 430. p. n. e., u periodu druge godine Peloponeskog rata, u Atini u staroj Grčkoj, dok je grad bio pod opsadom Spartanaca.
Riječ je o još uvijek neidentifikovanoj bolesti (iako se najčešće sugeriše da je u pitanju bio trbušni tifus) koja je usmrtila oko četvrtine vojnika i građana Atine, uključujući i čuvenog Periklea. Neki istoričari smatraju je zaslužnom za kraj Zlatnog doba Atine, odnosno poraz tog grada u Peloponeskom ratu.

Antoninijeva kuga, 165–180. n.e. - oko 5 miliona umrlih

Antoninijeva kuga bila je epidemija zarazne bolesti koja je pogodila Rimsko carstvo u periodu od 165. do 180. godine. Istoričari medicine smatraju da je epidemija izazvana velikim ili malim boginjama. Bolest su u Rimsko carstvo prenijeli vojnici koji su se borili u ratu protiv Partijskog carstva na Bliskom istoku.

Od ove pošasti stradali su dvojica careva - Lucije Ver i Marko Aurelije, iz dinastije Antonina, po kojima je ova epidemija i dobila ime. Ukupan broj preminulih procijenjen je na četvrtinu zaraženih širom Rimskog carstva, tj. na oko 5.000.000 ljudi.

Epidemija je ponovo izbila nakon devet godina, i tada je, rimski konzul i istoričar Kasio Dion Kokejan u svom djelu “Rimska istorija” naveo da je dnevno umiralo i do 2.000 bolesnika samo u Rimu. Antički izvori spominju i kasniju Kiprijanovu kugu (251–266), vjerovatno istu bolest, zbog koje je u Rimu umiralo 5.000 ljudi dnevno.

Justinijanova kuga - 541-750. godine - između 30 i 50 miliona umrlih

Justinijanova kuga, predstavlja prvu potvrđenu epidemiju bubonske kuge u istoriji. Započela je u Egiptu, pa se proširila na Carigrad gdje je, prema vizantijskom hroničaru Prokopiju, na vrhuncu ubijala 10.000 ljudi dnevno. Tijela su morala da se pale, jer su ljudi umirali prebrzo da bi mogli da se sahranjuju.
Kuga je tada ubila između četvrtine i polovine ljudske populacije u tada poznatom svijetu. Procjenjuje se da je usmrtila između 30 i 50 miliona ljudi.

Crna smrt - 1346–1350. godine - oko 50 miliona mrtvih

“Crna smrt“ ili druga velika pandemija kuge dogodila se nekih 800 godina poslije Justinijanove, usmrtivši oko 50 miliona Evropljana samo između 1347. i 1351. godine, odnosno trećinu ukupnog stanovništva ili do polovice u najgore pogođenim oblastima.

Bila je prva u ciklusu evropskih epidemija kuga koje su se nastavile do 19. vijeka. U tom je periodu zabilježeno preko 100 epidemija kuga u Evropi, bolesti koja je za to vrijeme, procjenjuje se, ubila 200 miliona ljudi.

Mišja groznica - 1545-1548 i 1576. godine - 5-15 miliona umrlih

Mišja groznica ili hemoragična groznica sa bubrežnim sindromom je infektivna bolest koja nastaje usljed infekcije hanta virusom. Najveća epdemija ove bolesti izbila je u Meksiku u periodu 1545. i 1548. i još jednom 1576. godine usmrtivši 5 do 15 miliona ljudi što je u tom trenutku bilo oko 80% stanovništva ove države.

Velike boginje - 1492-1974. godine

Velike boginje su jako zarazna bolest svojstvena čovjeku koju izazivaju dvije vrste virusa variole - Variola vera major i Variola vera minor. Ova bolest je ubijala više od 400 000 Evropljana svake godine sve do XVIII vijeka. U XX vijeku usmrtila je od 300 do 500 000 ljudi.

Epidemija je izbila i u Jugoslaviji 1972. a posljednji slučajevi zablježeni su u Indiji 1974. godine. Poslije vakcinacije populacije virus je iskorijenjen i danas se nalazi samo u laboratorijama.

Najznačajniju ulogu boginje su imale nakon otkrića Amerike, kada su domoroci Sjeverne i Južne Amerike došli u dodir s Evropljanima koji su bili inficirani virusom variole. Za razliku od kolonizatora, domoroci nisu imali razvijen imunitet, što je dovelo do naglog širenja bolesti i dramatičnog pada domorodačke populacije.

Kolera - prva pandemija 1817-1823. godine - do sada više od 4 miliona umrlih

Vjeruje se da je zaražena riža u Indiji pokrenula prvu pandemiju kolere. Kolera je dugo mučila stanovnike obala Ganga.

Međutim, 1817. britanske trupe raširile su bolest širom Indije. Bolest se iz tih područje širila trgovačkim putevima u Rusiju i zapadnu Europu i dalje u Sjevernu Ameriku.

Kolera je karakteristična po tome što izaziva dijareju koja traju nekoliko dana, povraćanja, grčeve u mišićima i dehidraciju. Dijareja može da bude toliko jaka da u toku nekoliko sati dovodi do ozbiljne dehidracije.

Do sada je zabilježeno sedam pandemija i nekoliko izbijanja - 1816-1826, 1829-1851, 1852-1860, 1863-1875, 1881-1896, 1899-1923. i 1961-1970ih, za sve to vrijeme ubivši više od 4 miliona ljudi širom svijeta. Bolest je i dalje aktivna, naročito u Aziji.

Španska groznica - 1918-1920 - oko 75 miliona umrlih

Španski grip ili Španska groznica je bila jedna od najsmrtonosnijih pandemija u istoriji čovječanstva. Pojavila se pri kraju Prvog svjetskog rata i u tri talasa se širila planetom. Pandemija je počela u Kini i Japanu i proširila se sve do Rusije, Evrope i sjeverne Amerike. Za šest mjeseci stigla je do svih kontinenata sem Antarktika.

Prema novijim procjenama, trećina svjetske populacije je bila inficirana što je oko 500 miliona ljudi. Umrlo je oko 75 miliona ljudi (mada, neki istoričari pominju i broj od 100 miliona umrlih) što znači da je španska groznica odnijela više života nego Prvi svjetski rat.

Tuberkuloza - praistorija-danas

Tuberkuloza je prisutna još od davnina. Najranije dokazano otkriće “mikobakterije tuberkuloze“ odnosi se na ostatke bizona koji su stari više od 17.000 godina. Skeletni ostaci pokazuju da je praistorijski čovjek (40. vek p. n. e.) imao tuberkulozu.

Plućni oblik bolesti koji je povezan sa tuberkulima ustanovio je Ričard Morton 1689. Kao posebna bolest nije identifikovana sve do ‘20-ih godina 19. vijeka. Podsticaj istraživanju je bila industrijska revolucija i nagli priliv stanovništva u gradove gdje se bolest počela brzo širiti među siromašnim radnicima.

Tek je otkriće antibiotika 1946. godine omogućilo adekvatno liječenje. Dugo se smatralo da će tuberkuloza s vremenom biti iskorijenjena, ali je to mišljenje u poslednje vrijeme drastično promijenjeno. Svake godine od tuberkuloze umiru dva miliona ljudi, što tuberkulozu čini najsmrtonosnijom zaraznom bolešću danas poslije side.

Sida - 1981-danas - oko 25 miliona umrlih

Sida je polno prenosiva bolest koja predstavlja posljednji stadijum infekcije organizma virusom HIV. Riječ je o virusu koji napada imuni sistem, zbog čega organizam nije u stanju da se brani ni od najmanjih infekcija.

Prema podacima programa Ujedinjenih nacija i Svjetske zdravstvene organizacije o HIV virusu i sidi, od pojave ovog oboljenja, početkom 60-ih, pa zaključno sa 2008. godinom u svijetu je bilo zaraženo ukupno oko 60 miliona ljudi, a od komplikacija povezanih sa sidom je do tog trenutka umrlo oko 25 miliona ljudi.

Oko 770.000 ljudi u svijetu umrlo je prošle godine od bolesti vezanih za sidu, a procjena je da je 2019. na svijetu bilo oko 38 miliona inficiranih virusom HIV-a.