IZVOR – ISTORIJSKA BIBLIOTEKA 

Petar Popović Pecija /rođen oko 1826. poginuo 10. septembra 1875/ bio je hajduk i borac u ustancima srpskog naroda u Bosni pod Osmanskim carstvom.

Petar Popović Pecija je rođen 1826. godine u Buševiću, poticao je iz skromne porodice.


Otac mu se zvao Petar, a majka Ilinka. Nadimak Pecija dobio je još u djetinjstvu kada se jednom prilikom opekao uz čobansku vatru. Po riječima njegovih savremenika, Pecija je sam naučio da piše, a pored srpskog govorio je i turski jezik.


Što se fizičkog izgleda tiče, bio je srednjeg stasa, tamnoput i gustih, ovećih brkova.


Zbog teških nameta i zuluma koje su činili begovi /posebno Cerići i Beširovići/, Pecija se u 22. godini odmetnuo u hajduke, zajedno sa svojim prijateljem Petrom Garačom.


Njih dvojica su zajedno sa svojim četama hajdukovali po Pastirevu, Knešpolju, Kozari, Prosari i Grmeču.


Milivoj Rodić navodi da je Pecija za razliku od drugih hajduka koji su pljačkali i ubijali nevine seljake, Pecija bio zaštitnik sirotinje i običnog naroda bez obzira na vjeru.


Zbog velikih nameta i zuluma srpski narod se 1858. godine digao na ustanak, a kao vođa tog ustanka istakao se Pecija.


Sredinom 1858. u sjeverozapadnoj Bosni izbio je ustanak čiji su uzrok bili isuviše veliki nameti kojima je bilo opterećeno stanovništvo.


Najprije se pobunilo selo Ivanjska u Krupskoj nahiji. To selo je većinski bilo naseljeno katolicima, ali kako Milorad Ekmečić navodi, pobunilo se samo srpsko stanovništvo iz tog sela.
Nakon kratke pucnjave koja se desila u okolini Ivanjske, počela su i ostala sela da se dižu na oružje.
Juna 1858. ustanak se proširio i na Knešpolje. Seosko stanovništvo Knešpolja bilo je uglavnom sastavljeno od srpskog pravoslavnog življa, dok je muslimansko stanovništvo naseljavalo uglavnom gradove.


Ustanici su 20. juna protjerali muslimane u Grad Novi. Pred Novim se skupilo oko 600 ustanika koji su spremali napad na grad. U međuvremenu su Pecija i Garača skupili oko 3.000 ustanika i uputili se u Ivanjsku da pomognu ustanicima. Međutim, kod Ivanjske, ustaničke čete su bile teško poražene, tako da su se Pecija i Garača sa preživjelim ustanicima povukli u Knešpolje, odakle su pružili posljednji otpor.


Za to vrijeme turske snage su dobile pojačanje u vidu pomoćnih odreda koji su bili poslati iz svih krajeva Bosne i 21. jula 1858. došlo je do bitke na Taviji blizu današnje Kostajnice. Oko hiljadu ustanika branilo je svoje šančeve, ali nisu uspjeli da odole, pa je većina nakon bitke odlučila da izbjegne u Austriju.
Sljedećeg dana odigrala se bitka kod sela Kuljana. Pecija i Garača, oslabljeni prebjegavanjem većeg broja ustanika na drugu stranu Une, nisu imali snage da pruže ozbiljniji otpor dobro organizovanoj turskoj vojsci, pa su i oni odlučili da pobjegnu u Austriju.


Međutim, Austrija je odbila da im pruži zaštitu, i htjela je da ih razoruža i preda osmanskim vlastima, tako da su Pecija i Garača odlučili da se ne predaju i sa još 300 boraca uspjeli su da probiju tursku opsadu i da pobjegnu u planinu Prosaru.
Iako su i sljedećih mjeseci oni nastavili da četuju po Knešpolju, ustanak većih razmjera je bio ugušen. U decembru 1858. Garača je bio iznenada ubijen u blizini Kostajnice. Nakon Garačeve pogibije, Pecija je odlučio da se povuče u Austriju, međutim, austrijske vlasti su ga na prepad uhvatile i isporučile Osmanskom carstvu za nagradu od 5.000 groša.

Pecija je radi suđenja bio odveden u Carigrad. Tamo je osuđen na smrt zbog toga što je, prema navodima optužbe, ubio 98 Turaka.
Smrtna kazna trebalo je da se izvrši u Bosanskom vilajetu, u njegovom rodnom kraju. Prilikom povratka iz Carigrada, Pecija je uspio da pobjegne u blizini današnjeg Užica i da se skloni u Srbiju.


O Pecijinom životu u Srbiji ima veoma malo podataka. Prota Slavko Vujasinović navodi da ga je knez Mihailo primio i postavio za nadstražara u Kragujevcu, dok Dragoslav Aleksić tvrdi da je radio u topolivnici u Kragujevcu. Ekmečić navodi da je bio pandur u Kragujevačkoj topolivnici. Pecija je boravio u Srbiji sve do izbijanja novog ustanka u Bosni 1875. godine.
Godine 1875. otpočeo je veliki ustanak srpskog naroda u Bosni. Smatra se da je ovaj ustanak za razliku od prethodnih koji su bili socijalnog karaktera imao i elemente nacionalnog pokreta.


Nakon izbijanja ustanka u Hercegovini i stanovništvo sjeverne Bosne se diglo na ustanak, a sa njima i Knešpolje.
Ustanak je izbio 15/16. avgusta 1875. Detalji o pokretanju ustanka trebalo je da se dogovore na sastanku na Preobraženje 19. avgusta kod manastira Moštanice /za vrijeme manastirske slave/ i da odatle sljedećeg dana otpočnu borbe, ali su sukobi otpočeli nekoliko dana ranije. U vrijeme izbijanja ustanka Pecija je bio u Srbiji ali je ubrzo nakon što je saznao za početak sukoba otišao u Knešpolje.
Milorad Ekmečić navodi da je Pecija za odlazak u Bosnu dobio od Beograda pomoć od 20 dukata.
Krajem avgusta iste godine Pecija se već nalazio u Bosni i zajedno sa Ostojom Jagnjetovićem Kormanošom i drugim ustaničkim vođama spremao je akcije protiv Turaka.


Početkom septembra 1875. njegova četa je brojala preko 300 ljudi i stalno se uvećavala. U više navrata Pecijina četa je imala više uspješnih manjih okršaja s Turcima, ali se nije upuštala u veće bitke pošto im je nedostajalo oružja i municije za takve poduhvate.
U međuvremenu, Vaso Vidović, trgovac iz Bosanske Gradiške, uspio je da isposluje da srpska vlada pošalje ustanicima 1.500 pušaka i 130 sanduka municije. Već 6. septembra to je oružje pomoću konjske zaprege bilo dovučeno lađom uz Savu do Gaštice2 u blizini Gradiške. Opstanak ustanika zavisio je od tog oružja, pa je za ustanike bilo veoma važno da se ono prebaci na bosansku stranu. Međutim, i turska vojska je takođe bila obaviještena o ovom tovaru, pa su pokušali da spriječe ustanike da prebace oružje.


Sa četom od pedesetak ljudi Pecija je 8. septembra pokušao da prebaci oružje, ali morao je da se povuče i sačeka pomoć od ostalih ustanika jer su ga bili napali Turci.
Sljedećeg dana stigao je Ostoja Jagnjetović Kormanoša sa šezdesetak ljudi. Njih dvojica su zajedno razbili jedan turski odred i počeli da prebacuju oružje cijelu noć uz manje čarke sa turskim trupama. U međuvremenu je turskim odredima koji su se borili sa Pecijom stigla pomoć od 500 vojnika. Pecija je očekivao tako nešto pa je podijelio svoje snage u četiri grupe i rasporedio ih na četiri strane, tako da su one činile pravougaonik.


Namjera mu je bila da na taj način opkoli glavninu turskih trupa ali pošto su Turci saznali za ovaj plan, napadali su jednu po jednu ustaničku grupu i tako su ih sve uništili. Pecija je naredio povlačenje preko Save, međutim većina ustanika je, među kojima je bio i Pecija, izginula. U narodnoj tradiciji je, međutim, ostalo upamćeno da je Pecija bio jedini od ustanika koji je uspio da se živ dočepa obale. Prema narodnom predanju, kad je izašao na obalu, on se okrenuo prema Turcima i uzviknuo: Turci, evo Pecije živa! U tom trenutku bio je smrtno pogođen. Ostoja Kosović, trgovac iz Bosanske Dubice i jedan od malobrojnih ustanika koji su preživjeli ove događaje, kasnije je pričao da je metak koji je Peciju usmrtio došao sa austrijske strane.

Milorad Ekmečić je ovako okarakterisao ovaj poraz ustanika na Gaštici i Pecijinu pogibiju:
Poraz ustanika na Gaštici je jedan od međašnjih datuma u istoriji cijelog bosanskog ustanka. Da je umjesto poraza ishod bio drugačiji sigurno bi obim i karakter ustanka bio drugačiji. U prirodi seljačkog pokreta leži činjenica da postoji jedna ličnost oko koje se seljaci skupljaju, a u ovom slučaju to je bio Pecija. Nešto zbog stvarne sposobnosti, a nešto zbog stare slave stvorene seljačkom legendom, Pecija je bio ličnost koja je taj ustanak mogla organizovati. Pod njim se ustanak ne bi mogao razbiti na nepovezane četice koje na samom ustaničkom području nemaju nikakvog prirodnog ni organizovanog centra.
Nakon Pecijine pogibije nije bilo većih sukoba u Knešpolju.


Poslije pogibije Pecija je bio sahranjen na austrijskoj strani Save, po svoj prilici blizu Jasenovca. Srbima nije bilo dopušteno da prebace Pecijine ostatke u Bosnu.
Po Dragoslavu Aleksiću, Srbi iz Dubice među kojima su bili i Ostoja Kosanović, Jovo Subanović, Dimitrije Misaljević, pokrenuli su 1901. godine inicijativu da se Pecijini posmrtni ostaci prebace u Bosnu kako bi se dostojno sahranili.


Tako su se sa ondašnjim sveštenikom iz Mlake dogovorili da tajno iskopaju ostatke pokojnog Pecije, i da ih u platnenoj vreći prenesu u Dubicu gdje su Pecijini ostaci poslije bili pohranjeni na tavanu zgrade Jovana Jajčanina. Kada su Austrijanci saznali za ovo, Jovan Jajčanin i ostali su prebacili Pecijine ostatke u manastir Moštanica, gdje su ga i sahranili.


Prema proti Slavku Vujasinoviću, moštanički arhimandrit Kiril Hadžić je izdejstvovao da se Pecijini ostaci sahrane kod manastira.
Godine 1910, na zahtjev srpskog naroda iguman Ivančić mu je osveštao grob. Godine 1933. Peciji je podignuta spomen-piramida, koja i danas stoji na svom mjestu.
Petar Popović Pecija je kraćom biografijom uvršten u zbornik Znameniti Srbi XIX vijeka.